VAN - Van’ın Gürpınar ilçesine bağlı Norduz Yaylası’nda yer alan ve yüzyıllar boyunca bölgenin en önemli inanç ile kültür merkezlerinden biri olarak kabul edilen Der Meryem Ana Manastırı, definecilerin kaçak kazıları ve yıllardır süren ihmaller nedeniyle büyük ölçüde yok oldu. Tarihi kaynaklarda 365 odadan oluştuğu belirtilen devasa manastır kompleksinden bugün geriye yalnızca 17 oda kaldı.
Sarp dağların arasında, üç vadinin birleşim noktasında kurulu olan tarihi yapı; sert doğa koşulları, bakımsızlık ve özellikle kontrolsüz define kazıları nedeniyle harabeye döndü. Bölgenin geçmişine ışık tutan önemli yapılardan biri olan manastırın uğradığı tahribat, Van’ın kültürel hafızasında derin bir kayıp olarak değerlendiriliyor.
Tarihi anlatımlara ve Ermeni sözlü tarihine göre Der Meryem Ana Manastırı yalnızca dini bir yapı değil, aynı zamanda bölgenin kadim geçmişini simgeleyen önemli bir merkez konumundaydı. Rivayetlere göre efsanevi kral IV. Dırtad ile eşinin mezarlarının bu kompleks içerisinde bulunduğu belirtiliyor. Ayrıca Azize Hripsime ve beraberindeki kadın topluluğunun burada konakladığı, manastırın bir dönem kadınlar için sığınak olarak kullanıldığı ifade ediliyor.
- yüzyıla kadar uzanan bazı yazılı kaynaklarda ise Aziz Bartalmay tarafından Meryem Ana’ya ait kutsal bir ikonanın bölgeye getirildiği ve manastırın uluslararası düzeyde önemli bir inanç merkezi olduğu aktarılıyor. Tarihi yapı, geçmişte Kudüs’e gitmek isteyen Ermeni hacıların ilk uğrak noktalarından biri olarak biliniyordu. Bunun yanında farklı inanç topluluklarının ortak yaşam alanı olarak da öne çıkan manastırın, halk arasında şifa ve umut arayışının merkezi kabul edildiği belirtiliyor. Özellikle çocuğu olmayan çiftlerin buraya gelerek adak adadığı ifade ediliyor.
Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü yetkililerinin aktardığı bilgilere göre tarihi yapı, 2014 yılında “korunması gereken kültür varlığı” olarak tescillendi. Ancak aradan geçen 12 yıla rağmen manastırın korunmasına, restore edilmesine ya da ayağa kaldırılmasına yönelik herhangi bir çalışma başlatılmadı. Gerekli önlemlerin alınmaması nedeniyle definecilerin hedefi haline gelen tarihi kompleks, yıllar içerisinde büyük ölçüde tahrip edildi.
Bir zamanlar bölgenin en önemli dini ve kültürel merkezlerinden biri olan Der Meryem Ana Manastırı’nın bugün yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalması, Van’daki tarihi mirasın korunmasına yönelik ihmalleri yeniden gündeme taşıdı.
Kaynak: Amida Haber - Salih Sertkal
