ABD' nin yeni Başkanı Donald Trump, başkanlık döneminin ilk gününde Dünya Sağlık Örgütü'nden (WHO) çekilme sürecini başlatan bir yürütme emri imzaladı. Bu karar, Trump'ın WHO'ya olan eleştirileri ve pandemiyi yönetme şekline dair memnuniyetsizlikleri ile açıklanıyor.
Bu karar Dünya Sağlık Örgütü için ne anlama geliyor?
ABD'nin ayrılığı DSÖ'yü mali açıdan zor bir duruma düşürecek. Çünkü tarihsel olarak DSÖ'nün en büyük bağışçılarından biri ABD ve kuruma sadece yüz milyonlarca dolar değil, aynı zamanda halk sağlığı alanında uzmanlaşmış yüzlerce personel de yolladı.
Son 10 yılda DSÖ'ye her yıl yaklaşık 160 milyon dolar (5,7 milyar TL) ila 815 milyon dolar (29 milyar TL) aralığında finansman sağladılar. Kurumun yıllık bütçesi yaklaşık 2-3 milyar dolar (71-106,8 milyar TL) aralığında.
DSÖ yoksul ülkelerde aşı ve tıbbi malzeme yardımları yapan, gerektiği takdirde personel desteği sağlayan, kanser ve ruhsal hastalıklar dahil yüzlerce sağlık durumu hakkında uygulanacak yönergeleri belirleyen bir kurum.
Finansmanın kesilmesi, çocuk felcini yok etme çabalarını, anne ve çocuk sağlığı programlarını ve yeni salgın hastalıkları teşhis etmeye yönelik devam eden araştırmaları sekteye uğratabilir.
Öte yandan ABD'li bilim insanları, DSÖ'nün denetimindeki kritik genetik veri tabanlarına hızlı erişimlerini kaybedecek. Bu da aşı ve ilaç üretimi girişimlerini aksatabilir.
Georgetown Üniversitesi'nde yer alan DSÖ Küresel Sağlık Hukuku İş Birliği Merkezi Direktörü Lawrence Gostin, ABD kaynaklarını kaybetmenin DSÖ'nün küresel gözetim ve salgın müdahale çabalarını "mahvedeceğini" söyledi.
Gostin, "Bu durum yeni hastalıkların kontrolden çıkmasını ve potansiyel olarak bir pandemiye yol açmasını daha olası hale getirecektir," dedi.
"Çıkış Kararı Neden Alındı?"
Trump, WHO'nun Covid-19 pandemisi sırasında Çin'e fazla yakın bir tutum sergilediğini ve bağımsız bir tavır ortaya koyamadığını iddia ediyor. Ayrıca ABD'nin örgüte yaptığı mali katkıları "haksız derecede yüksek" buluyor. Biden yönetimi tarafından geri çevrilen bu karar, Trump'ın yeniden başkanlığa gelmesiyle tekrar gündeme geldi.
Uzmanlar Uyarıyor
Trump'ın kararı, halk sağlığı uzmanları ve bilim insanları tarafından eleştirildi. Georgetown Üniversitesi'nden Lawrence Gostin, "Bu karar dünya sağlığı için büyük bir yara açmanın ötesinde, ABD'nin liderlik pozisyonuna da ciddi zarar verecek" dedi. Ayrıca, kararın WHO'nun acil durumlara müdahale kabiliyetini sınırlayabileceği, özellikle Ebola ve diğer salgınlar gibi krizlerde etkisinin azalabileceği belirtiliyor.
ABD Liderliğinin Etkisi
WHO'nun yıllık 6,8 milyar dolarlık bütçesinin neredeyse %20'si ABD tarafından sağlanıyor. ABD'nin bu katkıyı kesmesi durumunda, örgütün birçok programının aksayabileceği ve bazı hastalıklarla mücadelede zorluklar yaşanabileceği tahmin ediliyor.
Trump, WHO'dan çekilme kararının örgütte reformlara yol açabileceğini öne sürerken, kamuoyu bu kararın ABD'nin küresel sağlık liderliğine nasıl bir etki edeceğini sorguluyor.
Bu durum, sağlık alanında Çin'in etkisinin daha da artabileceği yönündeki endişeleri artırıyor.
