GÜNDEM

EĞİTİM

VAN

EKONOMİ

SPOR

VanEkspres

Van’ın valilik karnesi ortaya çıktı: 103 yılda 2 vali mi?

Editör

07.10.2026 - 20:03 Yayınlanma

07.10.2026 - 20:12 Güncelleme

— Paylaşım

Cumhuriyet’in 103 yıllık döneminde Van doğumlu olup başka illerde valilik yaptığı kaynaklarla doğrulanabilen 2 isim bulunurken, bazı illerin günümüzde 4-5 mevcut vali çıkarması dikkat çekiyor.

Haydar Erdinler Vanekspres Haber

Türkiye’de bugün görev yapan valilerin memleketlerine bakıldığında ortaya yalnızca bir bürokrasi tablosu değil, aynı zamanda şehirlerin devlet yönetimindeki insan kaynağı açısından da dikkat çekici bir fotoğraf çıkıyor.

Günümüzde bazı iller aynı anda 4, hatta 5 mevcut vali yetiştirirken, Van’ın Cumhuriyet tarihi boyunca başka illerde valilik yapmış Van doğumlular açısından ortaya çıkan tablo hayli sınırlı. Mevcut teknoloji, yapay zekâ, Google ve ulaşılabilen dijital kaynaklar üzerinden yapılan araştırmada, 1923-2026 döneminde doğum yeri ve valilik görevi birlikte doğrulanabilen Van doğumlu vali sayısı 2 olarak ortaya çıkıyor.

Burada önemli olan nokta şu: Bu sonuç, “Van Cumhuriyet tarihi boyunca kesinlikle yalnızca iki vali yetiştirdi” anlamına gelmiyor. Özellikle Cumhuriyet’in ilk yıllarına ait kayıtların dijital ortamda eksik olması nedeniyle daha kapsamlı arşiv taramalarında yeni isimlerin ortaya çıkma ihtimali bulunuyor. Ancak bugün ulaşılabilen ve doğum yeri ile görev bilgisi birlikte doğrulanabilen isim sayısı iki.

Peki, bu tablo neden dikkat çekiyor?

Erzurum’dan 5 mevcut vali

Bugün görev başında bulunan valilerin memleketleri üzerinden yapılan dağılımda Erzurum 5’er valiyle ilk sırada yer aldı.

Erzurum doğumlu mevcut valiler arasında; İstanbul Valisi Davut Gül, Çanakkale Valisi Ömer Toraman, Edirne Valisi Yunus Sezer, Kocaeli Valisi İlhami Aktaş ve Kahramanmaraş Valisi Mükerrem Ünlüer bulunuyor.

Adana, Ankara, Elazığ ve Kayseri’den 4’er vali

Dağılımda Adana, Ankara, Elazığ ve Kayseri 4’er mevcut valiyle ikinci sırada bulunuyor.

Ankara doğumlu valiler arasında: Antalya Valisi Hulusi Şahin, Tokat Valisi Abdullah Köklü, Yozgat Valisi Mehmet Ali Özkan ve Kırıkkale Valisi Hüseyin Engin Sarıibrahim yer alıyor.

Elazığ doğumlu mevcut valiler: Adana Valisi Mustafa Yavuz, Gümüşhane Valisi Cevdet Atay, Mardin Valisi Tuncay Akkoyun ve Karaman Valisi Hayrettin Çiçek.

Adana doğumlu mevcut valiler ise; Eskişehir Valisi Erdinç Yılmaz, Giresun Valisi Mustafa Koç, Kırşehir Valisi Murat Sefa Demiryürek ve Sinop Valisi Mustafa Özarslan olarak sıralanıyor.

Kayseri doğumlu valiler ise: Hakkâri Valisi İbrahim Taşyapan, Ordu Valisi Muammer Erol, Trabzon Valisi Tahir Şahin ve Bayburt Valisi Mustafa Eldivan.

Van’ın 103 yıllık tablosunda iki isim

Ulaşılabilen kaynaklarda doğum yeri ve valilik görevi birlikte doğrulanabilen iki isim Mehmet Hurşit Akkaya ve Celalettin Tüfekçi.

1881 Van doğumlu Mehmet Hurşit Akkaya, 1924’te Rize, 1926’da ise Ardahan valiliği yaptı.

Akkaya’nın Rize görevi ise başlı başına tarihî bir ayrıntı taşıyor.

1923 yılında Rize henüz vilayet statüsünde değilken; Akkaya bu dönemde Lazistan Sancağı Mutasarrıfı olarak görev yapıyordu. 20 Nisan 1924’te sancakların vilayete dönüştürülmesiyle Rize vilayet haline geldi ve Akkaya Rize’nin ilk valisi oldu.

Ardahan’daki görevi ise farklı bir tarihî gelişmeyle sona erdi. Akkaya, 1926 yılında Ardahan valiliği görevindeyken, 30 Mayıs 1926’da Ardahan’ın il statüsünün kaldırılmasıyla valilik görevi de sona erdi.

Diğer isim ise 1925 Van doğumlu Celalettin Tüfekçi.

Tüfekçi, 1966-1967 döneminde Giresun, 1967-1971 döneminde Çanakkale ve 1971-1973 yılları arasında Çorum Valiliği görevlerinde bulundu.

Böylece bu iki Van doğumlu isim, toplamda 5 ayrı il valiliği görevinde bulunmuş oldu.

Peki Van’ın ilçeleri?

Araştırma yalnızca Van kent merkeziyle sınırlı tutulmadı.

Erciş, Başkale, Çatak, Gevaş, Gürpınar, Muradiye, Özalp, Çaldıran, Bahçesaray, Saray, Edremit, İpekyolu ve Tuşba da ayrı ayrı araştırıldı.

Bu ilçeler üzerinden yapılan taramada, il valiliği yaptığı ve doğum yeri güvenilir biçimde doğrulanabilen üçüncü bir Van doğumlu isme ulaşılamadı.

Dolayısıyla günümüzde mevcut teknolojik araştırma kaynaklarına göre Van merkezi ve ilçeleri doğumlular arasında 1923-2026 döneminde başka illerde valilik yaptığı doğrulanabilen isim sayısı iki olarak kalıyor.

Burada bir kez daha altını çizmek gerekiyor: Bu, tarihî arşivlerin tamamının tarandığı ve başka hiçbir ismin çıkmasının mümkün olmadığı anlamına gelmiyor.

Özellikle 1923-1950 arasındaki dönem, dijital kaynaklar açısından ciddi boşluklar barındırıyor.

Van’da görev yapmak başka, Vanlı olmak başka

Bu araştırmada karıştırılmaması gereken önemli bir başka konu da bu.

Van’da valilik yapan herkes Van doğumlu değil.

Abdulkadir Sarı, Aydın Nezih Doğan, Münir Karaloğlu, İbrahim Taşyapan ve Dr. Ozan Balcı gibi isimler Van’da valilik yapmış, Van’la güçlü bürokratik bağlar kurmuş isimler arasında bulunuyor.

Ancak doğum yerleri Van olmadığı için bu araştırmanın “Van doğumlu vali” kategorisine dahil edilmiyorlar.

Aynı şekilde Van tarihi açısından önemli bir devlet adamı olan Haydar Bey (Vaner) de Van Valiliği yapmış olmasına rağmen Van doğumlu olmadığı için araştırma kapsamına alınmıyor.

Bu ayrım yapılmadığında ortaya çok farklı, hatta yanıltıcı bir tablo çıkabilir.

Sonuç Olarak;

Şimdi dönüp şu soruyu sormak gerekiyor:

Van neden bu kadar az vali yetiştirmiş görünüyor?

Bu sorunun tek bir cevabı olduğunu söylemek kolay değil.

Eğitim imkânları mı?

Bürokratik kadrolara erişim mi?

Tarih boyunca yaşanan ekonomik ve sosyal şartlar mı?

Yoksa Van’dan yetişen nitelikli insan kaynağının farklı alanlara yönelmesi mi?

Belki de bunların tamamının etkisi var.

Üstelik burada yalnızca “Van neden vali çıkaramadı?” sorusunu sormak da yeterli olmayabilir. Belki daha doğru soru, “Van’ın yetiştirdiği insan kaynağı devletin üst kademelerinde neden yeterince görünür olamadı?” sorusudur.

Çünkü bugün valilik makamında bulunan isimlerin memleketlerine baktığımızda, bazı şehirlerin aynı anda 4 veya 5 mevcut vali çıkardığını görüyoruz.

Van’ın tarihsel hanesinde ise doğrulanabilen sayı iki.

Bu farkın yalnızca bir istatistik olarak görülmesi de eksik olur.

Tarihî kayıtlar yeni bir tablo çıkarabilir mi?

İşte araştırmanın en önemli çekincesi burada.

Eski dönem mülki idarecilerinin doğum yerleri bugün internet üzerinde düzenli, eksiksiz ve tek merkezden ulaşılabilen bir veri tabanında bulunmuyor.

Özellikle erken Cumhuriyet döneminde görev yapan valiler açısından Mülkiye Sicilleri, Devlet Salnameleri, İçişleri Bakanlığı sicilleri ve Cumhuriyet arşivleri daha kapsamlı biçimde taranırsa bugün dijital kaynaklarda görünmeyen Van doğumlu başka bir veya birkaç vali ortaya çıkabilir.

Bu nedenle akademik açıdan en sağlıklı ifade:

“Cumhuriyet tarihi boyunca kesinlikle yalnızca 2 vali vardır” değil; “ulaşılabilen kaynaklarda doğum yeri ve valilik görevi birlikte doğrulanabilen 2 Van doğumlu vali bulunmaktadır.”

Van’ın önündeki düşündürücü tablo

Sonuçta ortaya çıkan tablo şu:

Bugün Erzurum ve Adana gibi bazı iller birden fazla mevcut vali yetiştirirken, Ankara, Elazığ ve Kayseri gibi iller de 4’er mevcut valiyle dikkat çekiyor.

Van ise Cumhuriyet’in 103 yıllık döneminde başka illerde valilik yaptığı doğrulanabilen Mehmet Hurşit Akkaya ve Celalettin Tüfekçi ile sınırlı bir görünüm sergiliyor.

Üstelik bu iki isim de çok farklı dönemlerde ve önemli görevlerde bulunmuş.

Akkaya, Rize’nin vilayet statüsüne geçtiği dönemde ilk Rize Valisi olarak tarihe geçmiş bir isim.

Tüfekçi ise Giresun, Çanakkale ve Çorum olmak üzere üç farklı ilde valilik yapmış bir Vanlı.

Dolayısıyla mesele yalnızca “Van iki vali çıkardı” demekten ibaret değil.

Asıl mesele, 103 yıllık Cumhuriyet tarihinde Van’dan daha fazla sayıda ismin neden valilik makamına ulaşamadığının sorgulanması.

Bu tablo Van açısından bir eksiklik midir, tarihî şartların sonucu mudur, yoksa henüz tam olarak ortaya çıkarılmamış bir arşiv gerçeği midir?

Bugün için kesin cevabı vermek kolay değil.

Ancak bir gerçek var:

Van’ın bürokrasi tarihindeki bu sessizlik, üzerinde daha kapsamlı ve akademik bir araştırma yapılmayı fazlasıyla hak ediyor.

Araştırmada yer alan günümüz valileri ve memleketleri